HIDRELLEZ ...
Hıdrellez,
bütün mevsimlik bayramlarımızdan biridir. Ruz-ı Hızır (Hızır günü)
olarak adlandırılan hıdrellez günü, Hızır ve İlyas Peygamber’in
yeryüzünde buluştukları gün olması nedeniyle kutlanmaktadır. Hızır ve
İlyas sözcükleri birleşerek halk ağzında hıdrellez şeklini almıştır.
Hıdrellez günü, Gregoryen takvimine göre 6 Mayıs eskiden kullanılan Rumi
takvim olarak da bilinen Julyen takvimine göre 23 Nisan günü
olmaktadır.
Halk
arasında kullanılan takvime göre eskiden yıl ikiye ayrılmaktadır: 6
Mayıs’tan 8 Kasım’a kadar olan süre Hızır Günleri adıyla yaz mevsimini, 8
Kasım’dan 6 Mayıs’a kadar olan süre ise Kasım Günleri adıyla kış
mevsimini oluşturmaktadır. Bu yüzden 6 Mayıs Günü kış mevsiminin bitip
sıcak yaz günlerinin başladığı anlamına gelir ki, bu da kutlanıp bayram
yapılacak bir olaydır. Hızır ve Hıdrellezin kökeni hakkında çeşitli
fikirler ortaya atılmıştır.
Bunlardan
bazıları Hıdrellezin Mezopotamya ile Anadolu kültürlerine ait olduğu;
bazıları ise İslamiyet öncesi Orta Asya Türk kültür ve inançlarına ait
olduğu yolundadır. Oysaki Hıdrellez Bayramı’nı ve Hızır inancını tek bir
kültüre mal etmek olanaksızdır. İlk çağlardan itibaren Mezopotamya,
Anadolu, İran, Yunanistan ve hatta bütün Doğu Akdeniz ülkelerinde bahar
ya da yazın gelişiyle ilgili bazı tanrılar adına çeşitli tören ve
ayinlerin düzenlendiği bilinmektedir..
Hızır,
yaygın bir inanca göre, hayat suyu (ab-ı hayat) içerek ölmezliğe
ulaşmış; zaman zaman özellikle baharda insanlar arasında dolaşarak zor
durumda olanlara yardım eden, bolluk-bereket ve sağlık dağıtan, Allah
katında ermiş bir ulu kişidir. Hızır’ın hüviyeti, yaşadığı yer ve zaman
belli değildir. Hızır, baharın, baharla vücut bulan taze hayatın
sembolüdür. Hızır inancının yaygın olduğu ülkemizde Hızır’a atfedilen
özellikler şunlardır:
ü Hızır, zor durumda kalanların yardımına koşarak insanların dileklerini yerine getirir.
ü Kalbi temiz, iyiliksever insanlara daima yardım eder.
ü Uğradığı yerlere bolluk, bereket, zenginlik sunar.
ü Dertlilere derman, hastalara şifa verir.
ü Bitkilerin yeşermesini, hayvanların üremesini, insanların kuvvetlenmesini sağlar.
ü İnsanların şanslarının açılmasına yardım eder.
ü Uğur ve kısmet sembolüdür.
ü Mucize ve keramet sahibidir.
Hızır,
bu nitelikleriyle mitoloji dünyasının kendilerine üstün yetenekler
atfedilen tanrılarını hatırlatmaktadır. Ülkemizde Hıdrellez Bayramı 6
Mayıs tarihinde kutlanır. Bugün Hıristiyanlarca da baharın ve doğanın
uyanmasının ilk günü olarak kabul edilir; bu günü Ortodokslar Aya Yorgi,
Katolikler St.Georges Günü olarak kutlamaktadırlar.
Mevsimlik
bayramlarımızdan biri olan Hıdrellez, ülkemizde yaygın olarak
kutlanmaktadır. Büyük şehirlerde daha az olmak üzere, kasaba ve köylerde
hıdrellez için önceden hazırlıklar yapılır. Bu hazırlıklar, evin
temizliği, üst-baş temizliği, yiyecek-içeceklerle ilgili hazırlıklardır.
Hıdrellez gününden önce evler baştanbaşa temizlenir. Çünkü temiz
olmayan evlere Hızır’ın uğramayacağı düşünülür. Hıdrellez günü giyilmek
üzere yeni elbiseler, ayakkabılar alınır.
Anadolu’nun
bazı yerlerinde Hıdrellez Günü yapılan duaların ve isteklerin kabul
olması için sadaka verme, oruç tutma ve kurban kesme adeti vardır.
Kurban ve adaklar “Hızır hakkı” için olmalıdır. Zira tüm bu hazırlıklar
Hızır’a rastlamak amacına yöneliktir.
Hıdrellez
kutlamaları daima yeşillik, ağaçlık alanlarda, su kenarlarında, bir
türbe ya da yatırın yanında yapılmaktadır. Hıdrellezde baharın taze
bitkilerini ve taze kuzu eti ya da kuzu ciğeri yeme âdeti vardır.
Baharın ilk kuzusu yenildiği zaman sağlık ve şifa bulunacağına inanılır.
Bugünde kırlardan çiçek veya ot toplayıp onları kaynattıktan sonra suyu
içilirse bütün hastalıklara iyi geleceğine, bu su ile kırk gün
yıkanılırsa gençleşip güzelleşileceğine inanılır.
Hıdrellez
gecesi Hızır’ın uğradığı yerlere ve dokunduğu şeylere feyiz ve bereket
vereceği inancıyla çeşitli uygulamalar yapılır. Yiyecek kaplarının,
ambarların ve para keselerinin ağızları açık bırakılır. Ev, bağ-bahçe,
araba isteyen kimseler, Hıdrellez gecesi herhangi bir yere
istediklerinin küçük bir modelini yaparlarsa Hızır’ın kendilerine yardım
edeceğine inanırlar.
Hıdrellezde
baht açma törenleri de oldukça yaygın olarak uygulanan
geleneklerimizdendir. Bu törene İstanbul ve çevresinde “baht açma”,
Denizli ve çevresinde “bahtiyar”,Yörük ve Türkmenlerde “mantıfar”,
Balıkesir ve çevresinde “dağara yüzük atma”, Edirne ve çevresinde “niyet
çıkarma”, Erzurum’da “mani çekme” adı verilir.
Törenler
baharda doğanın ve tüm canlıların uyanmasıyla eş anlamlı olarak
insanların da talihlerinin açılacağı inancıyla, şanslarını denemek için
yapılır. Hıdrellezden bir gece önce bahtını denemek ve kısmetlerinin
açılmasını sağlamak isteyen genç kızlar yeşillik bir yerde veya bir su
kenarında toplanırlar.
İçinde
su bulunan bir çömleğe kendilerine ait yüzük, küpe, bilezik gibi şeyler
koyarak ağzını tülbentle bağladıktan sonra bir gül ağacının dibine
bırakırlar. Sabah erkenden çömleğin yanına giderek sütlü kahve içip
ağızlarının tadının bozulmaması için dua ederler.
Ardından niyet
çömleğinin açılmasına geçilir. Çömlekten içindekiler çıkarılırken bir
yandan da maniler söylenir. Buna göre eşyanın sahibi hakkında yorumlar
yapılır. Hıdrelleze özgü bu uygulama temelde bu şekilde yapılmakla
birlikte, yörelere göre bazı farklılıklar da gösterebilmektedir. Son
zamanlarda ise bu tören yalnızca evde kalmış kızların kısmetini açmak
amacıyla yapılmaktadır.
Sonuç
olarak, Anadolu’da hala görkemli törenlerle kutlanan Hıdrellez Bayramı
insanlık tarihinde çok eski zamanlardan beri kutlanmaktadır. Farklı
zamanlarda, farklı isimler altında kutlansa da Hıdrellez motiflerine pek
çok yerde rastlamak mümkün olmaktadır. Baharın gelişi ve doğanın
canlanması insanlar tarafından bayramlarla kutlanması gereken bir durum
olarak algılanmıştır.
Her nasıl olursa olsun,
Bu gecenin anlamı hürmetine
Tüm dilekleriniz gerçek olsun :)
